پوسیدگی دندان کودکان؛ علل، درمان و پیشگیری از آن

پوسیدگی دندان کودکان یکی از شایعترین مشکلات دهان و دندان در کودکان است. این مشکل به قدری شایع است که بعد از سرماخوردگی، دومین بیماری (البته اگر بشود آن را بیماری نامید) رایج در تمام جهان است. چیزی که در این مقاله می خوانید، تقریبا همه چیز درباره پوسیدگی دندان کودکان، علل و عوامل، نحوه تشخیص، درمان و نحوه پیشگیری از آن است.

فرآیند پوسیدگی دندان چگونه است؟

پوسیدگی دندان توسط باکتری ها و یک سری عوامل دیگر ایجاد می شود. این اتفاق زمانی رخ می دهد که کودک به کررات غذاهای حاوی کربوهیدارت، قند و نشاسته مصرف کند. مثلا شیر، نوشابه، کشمش، آب نبات، کیک، آب میوه، غلات و نان و از این قبیل غذاها را دائما مصرف می کند.

یک سری باکتری داخل دهان کودک و کلا همه انسان ها هستند که از چیزهایی که بچه می خورد تغذیه می کنند. نتیجه تغذیه این باکتری ها از غذاهای حاوی کربوهیدرات، تولید اسید است. در این شرایط ترکیبی از این اسید، با باکتری ها و ذرات ریز مواد غذایی لابلای دندان ها و بزاق دهان، در نهایت چیزی به نام پلاک دندان ایجاد میکند که خیلی راحت به سطح دندان کودکان می چسبد.

این پلاک و اسیدهای داخل آن و کلا تولید بیشتر اسید توسط باکتری ها، باعث تحلیل رفتن جزئی دندان می شود و اگر بهداشت دهان و دندان به خوبی رعایت شود، مینای دندان خودش را بازسازی و تقویت می کند.

اما اگه رسیدگی به بهداشت دهان و دندان ضعیف باشد، هر دفعه مقدار بیشتری از مینای دندان از بین می رود و در نهایت مینای دندان بیشتر دچار خوردگی و آسیب دیدن می شود. از بین رفتن مینای دندان باعث ایجاد پوسیدگی دندان کودکان به همراه تشکیل حفره دندانی می شود.

چه عواملی باعث پوسیدگی دندان کودکان می شود؟

• عدم رعایت بهداشت دهان و دندان کودک
• مصرف بیش از حد شیرینی و کربوهیدرات
• مصرف شیر یا آبمیوه بلافاصله قبل از خوابیدن
• عدم مراجعه دوره ای به دندانپزشک کودکان
• نوشیدن آب فاقد فلوراید
• ژنتیک
• وجود حجم بزاق کم در دهان
• انتقال بزاق آلوده از والدین یا سایرین به دهان کودک
• تغذیه نامناسب مادر در دوران بارداری

چه کودکانی بیشتر دچار پوسیدگی دندان می شوند؟

البته پوسیدگی دندان چیزی نیست که فقط برای تعدای از افراد اتفاق بیفتد و بقیه کودکان از آن مصون باشند. برعکس، همه کودکان ممکن است دچار پوسیده شدن دندان هایشان شوند. یعنی تا زمانی که باکتری در داخل دهان وجود دارد، این احتمال هم به قوت خودش باقی است و از آنجا که همیشه باکتری داخل دهان وجود دارد، یعنی همیشه پوسیدگی در کمین است و فقط باید حواسمان به آن باشد.

با این حال، بعضی شرایط و موقعیت ها هستند که احتمال پوسیده شدن دندان ها در آنها خیلی بیشتر از همیشه است. مثلا اگر کودک شما یکی از شرایط زیر را دارد، بدانید که احتمال پوسیدگی دندان در کودک شما بیشتر از بقیه بچه ها است:

• اگر سطح بالایی از باکتری هایی که باعث ایجاد پوسیدگی می شوند در دهان کودک شما وجود داشته باشد.
• در صورتی که فرزند شما رژیم غذایی سرشار از قند و نشاسته داشته باشد.
• اگر آب آشامیدنی مصرفی او فلوراید ندارد و یا مکمل فلوراید دریافت نمی کند.
• در شرایطی که وضعیت بهداشت دهان و دندان کودک شما ضعیف است.
• اگر میزان تولید و ترشح بزاق دهان او کمتر از حد معمول باشد.

علائم پوسیدگی دندان در کودکان چیست؟

نوع و ماهیت پوسیدگی دندان ممکن است از یک کودک به کودک دیگر فرق کند. اما معمولا اگر پوسیدگی وجود داشته باشد علائم مشخص و مشترک دارد. رایج ترین علائم پوسیدگی دندان کودکان شامل موارد زیر می شوند:

• در نقاط آسیب دیده و دچار پوسیدگی، احتمالا لکه های سفید روی دندان ایجاد می شود. وجود این لکه ها به این معنی است که مینای دندان در حال شکسته شدن یا تحلیل رفتن است و همین موضوع ممکن است، باعث حساسیت اولیه دندان کودکان شود.
• در محل پوسیدگی اولیه، ممکن است یک حفره و سوراخ کوچک وجود داشته باشد که به رنگ قهوه ای روشن است.
• در مراحل بعدی همان حفره و سوراخ عمیق تر می شود و به رنگی تیره تر، مثل قهوه ای تیره یا مشکی در می آید.

البته پوسیدگی لزوما قرار نیست همیشه علائم مشخصی داشته باشد. اینجاست که نقش دندانپزشک کودکان پررنگ می شود. این نوع پوسیدگی دندان کودکان را تنها دندانپزشک کودکان تشخیص می دهد. به همین دلیل اگر علائمی در خصوص دهان و دندان کودک شما وجود دارد، به متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه کنید.

• درد در ناحیه دهان و اطراف دندان
• حساسیت به بعضی غذاها مانند شیرینی و نوشیدنی های گرم یا سرد

پوسیدگی دندان در بچه ها چطور تشخیص داده می شود؟

کلا 3 روش اصلی برای تشخیص پوسیدگی دندان کودکان و میزان آن وجود دارد. وقتی به مطب متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه می کنید، او با کمک این 3 مورد همه چیز رو تشخیص می دهد:

• بررسی تاریخچه پزشکی کودک
• معاینه فیزیکی دهان و دندان
• گرفتن تصاویر با کمک اشعه ایکس از دندان ها

درمان پوسیدگی دندان کودکان چگونه است؟

بسته به عواملی مثل نوع علائم، سن و سال کودک، سطح سلامتی عمومی و شدت پوسیدگی، روش های درمان متفاوت است. ولی خب در اغلب موارد، آن بخش پوسیده دندان برداشته می شود و با کمک مواد پر کننده دندان ترمیم می شود. پر کردن دندان کودکان هم تقریبا با بزگسالان فرقی ندارد و مشابه یکدیگرند.

در کل هم 2 نوع روش ترمیم دندان پوسیده در کودکان وجود دارد که به شرح زیر اند:

روش های پیشگیری از پوسیدگی دندان کودکان

تا به اینجای مقاله درباره عوامل ایجاد پوسیدگی دندان در کودکان، علائم و درمان آن صحبت کردیم. در این قسمت قصد داریم تا شما را با روش های پیشگیری از پوسیدگی دندان آشنا کنیم.

توجه به سلامتی دندان مادر قبل از کودک

به عنوان مادر، پیش از هر چیزی اول از دهان و دندان خود مراقبت کنید. بهتر است وقتی باردار هستید به طور منظم به دندانپزشک مراجعه کنید، زیرا مراقبت از سلامتی دهان و دندان در طول بارداری خیلی مهم است. به این دلیل این مسئله حائز اهمیت است که تغییرات هورمونی زیادی در داخل بدن مادر در طول بارداری ایجاد می شود که تاثیرات این تغییرات می تواند روی دهان و دندان هم قابل مشاهده باشد.

مراقبت از دندان کودک در هر شرایطی

• از تولد تا 12 ماهگی

لثه های نوزاد را با یک دستمال پاکیزه تمیز کنید و دهانش را همیشه تمیز نگه دارید. هنگامی که اولین دندان بچه درآمد، مسواک مخصوص کودک تهیه کنید و با مقدار خیلی کمی خمیر دندان خوب آن رو تمیز کنید. مسواک باید خیلی نرم و خمیر دندان اندازه کمتر از یک دانه برنج باشد.

• از 12 تا 36 ماهگی

دندان کودک را روزی 2 بار و هر بار به مدت 2 دقیقه مسواک بزنید. تا سومین سال زندگی کودک، حتما از خمیر دندان حاوی فلوراید برای شستشوی دندان های کودک خود کمک بگیرید. بهتر است مسواک زدن را بعد از صبحانه و قبل از خواب انجام دهید؛ در این صورت به خوبی از پوسیدگی دندان کودکان پیشگیری می کنید.

دور نگه داشتن خوراکی و شیشه شیر از کودک هنگام خواب

یکی از روش های درمان پوسیدگی دندان کودک در خانه این روش است. کودک برای سلامتی دهان و دندان خود نباید بعد از مسواک زدن چیزی بخورد. برای همین سعی کنید وقتی آماده خواب است به او شیشه شیر ندهید یا هیچ خوراکی دم دستش نذارید. اگر به این مساله توجه نکنید نه تنها به پوسیدگی دندان کودک کمک کردید، بلکه احتمال شکل گیری عفونت گوش و خفگی را هم تقویت کردید.

پستانک آره ولی بطری نه

یک سری بطری و ظرف هستند که مخصوص آب خوردن بچه ها هستند. اما نباید کودک بیش از حد و به جای پستانک از این بطری ها استفاده کند. این مساله میتواند باعث بهم خوردن نظم دندان ها شود که در آینده برای اصلاح آن نیاز به ارتودنسی دندان است.

همچنین سعی کنید بین وعده های غذایی، داخل این نوع بطری تنها آب باشد و نوشیدنی را همراه با غذا به کودک بدهید. اگر نوشیدنی بین وعده های غذایی، بیش از حد در دسترس کودک قرار بگیرد، احتمال پوسیدگی دندان کودک شما بیشتر می شود.

عدم مصرف زیاد آبمیوه توسط کودک

آکادمی پزشکی اطفال آمریکا (AAP)، آب شیرین را برای نوزادان زیر 6 ماه توصیه نمی کند پس مصرف آبمیوه هم ضرورتی ندارد. اگر بعد از این 6 ماه و تا حدود 12 ماهگی هم بخواهید به کودک آبمیوه بدهید، باید به صورت محدود و کنترل شده باشد.

برای مثال بهتر است که آبمیوه در حد 4 اونس باشد و همین مقدار آب میوه باید با نصف لیوان آب رقیق شود و سپس به کودک بین 6 تا 12 ماهه داده شود. همچنین برای بچه های 1 تا 6 سال هم بهتر است که بیشتر از 4 تا 6 اونس آبمیوه در طول روز مصرف نکنند.

این نکته را نباید فراموش کنیم که همین مقدار را هم بهتر است که همراه وعده غذایی به کودک بدهیم. چون اگر به عنوان میان وعده بخورند، ممکن است پوسیدگی به دلیل فراموشی در مسواک زدن و تمیز کردن دهان و دندان کودک بیشتر شود.

مصرف آب آشامیدنی حاوی فلوراید

آب لوله کشی و آشامیدنی در اغلب شهرها بر اساس سیاست های بهداشتی حاوی فلوراید است (اما فکر نکنم این موضوع درباره ایران هم صدق کند). فلوراید برای پیشگیری از پوسیدگی دندان کودکان واجب است زیرا باعث تقویت مینای دندان و کمک به شکل گیری بهتر آن می شود.

اگر آب آشامیدنی شما حاوی فلوراید نیست، احتمالا دندانپزشک کودک برای فرزند شما مکمل فلوراید تجویز کند. به جز این، حتی ممکن است که برای کودک فلوراید تراپی انجام دهد.

آموزش استفاده از یک فنجان به فرزند

تا زمانی که کودکشیر، نوشیدنی و یا آبمیوه را از طریق شیشه شیر بخورد، یعنی احتمال پوسیدگی دندان کودک بیشتر می شود، زیرا همه جا حتی توی تخت خواب هم این بطری را همراه خود دارد. اما وقتی به جای بطری عادت کند که آب و نوشیدنی خود را از فنجان بخورد، همیشه و هرجا قادر نیست که این فنجان را داشته باشد (مخصوصا در تخت خواب). بنابراین هرچه زودتر به کودک کمک کنید که فنجان خودش را داشته باشد.

مراجعه به یک دندانپزشک متخصص اطفال تا قبل از یک سالگی

هرچند که به محض درآمدن اولین دندان شیری بهتر است بچه را به مطب یک متخصص دندانپزشک کودکان برد، اما تا یک سالگی هم اگر هنوز مراجعه نکرده باشید مشکلی پیش نمی آید.

اگه نگرانی خاصی در خصوص سلامت دهان و دندان کودک خود دارید می‌ توانید یک متخصص دندانپزشکی کودکان در منطقه خود پیدا کنید تا سلامت دهان و دندان کودکتان را بررسی کند. اگر هیچ متخصص دندانپزشکی اطفالی در نزدیکی منطقه شما نیست هم می توانید به یک پزشک متخصص اطفال یا یک دندانپزشک عمومی مراجعه کنید.

🦷 دنبال این مقاله می گشتید؟ بهترین متخصص دندانپزشکی کودکان در تهران

شروع درمان به محض مشاهده جزئی ترین علائم پوسیدگی دندان کودکان

گاهی اوقات با وجود اینکه همیشه حواسمان به سلامت دهان و دندان کودکان هست، اما به صورت جزئی ممکن است دندان دچار پوسیدگی شود. نگران نباشید چون ابتدای راه پوسیدگی متوجه آن شدید و می توان آن را متوقف کرد. فقط کافی است به متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه کنید تا به شما در این خصوص کمک کند.